Chương 3

Chị em tôi

Vào Sài Gòn, mẹ mua căn nhà ở ngoại ô. Tuy không giống như phong cảnh đồng ruộng Đà Nẵng, nhưng cũng rộng rãi vì ở xa phố xá thị thành. Nhà cất theo loại phố cổ có lầu, mặt tiền hơi nhỏ một chút, nhưng có chiều sâu. Đằng trước nhà là một khoảnh sân khá rộng đủ chỗ cho chúng tôi chơi đùa. Một cây trứng cá, đến mùa mưa đơm trái mấy chị em tôi hái được hàng rổ rửa sạch ăn ngọt lịm. Vườn sau dài hun hút có trồng nhiều cây ăn trái như soài, ổi, mít… Sau mỗi cơn mưa bươm bướm cùng rủ nhau kéo đến bay lượn đầy vườn. Tội nghiệp những cánh bướm đủ màu vàng, xanh, tím, đỏ… thường bị chúng tôi thi nhau đuổi bắt. Mấy chị tôi ép vào trang giấy trong cuốn Lưu Bút mỗi độ hè vè.

Năm sau, tôi đủ tuổi học lớp Một. Bắt đầu là cậu học trò bé nhỏ bị mẹ đẩy đến trường. Ngày đầu tiên, tôi ngồi im thin thít trên ghế trong lớp học. Hồi đó tôi nổi tiếng là một học sinh ngoan ngoãn và nhút nhát. Từ đây tôi đã nhớ được nhiều chuyện hơn. Sau bữa cơm tối, ông bà nội thường uống nước trà rồi đi ngủ sớm. Bên ngọn đèn dầu, bố ngồi đọc báo và học thêm Anh ngữ. Các chị lớn học bài trên lầu. Đám con nít lóc nhóc chúng tôi thu xếp bài vở cho ngày hôm sau xong, thường xúm xít vây quanh mẹ nghe chuyện ngày xưa. Những ngày mẹ mới về làm dâu nhà ông bà nội. Là cô gái tỉnh thành, mẹ đâu rành rẽ những công việc đồng áng của nhà quê, nên thường bị các bà cô bên nhà chồng ganh ghét. Mỗi khi nghe kể đến đoạn có ai ăn hiếp mẹ. Chúng tôi ấm ức lắm đua nhau hỏi:

- Ơ, tại sao mẹ không làm thế này, sao mẹ không làm thế kia? Sao mẹ dại thế?
- Sao mỗi lần đi chợ, mẹ phải lấy tiền túi ra bù vào, vậy thì lỗ lắm mẹ ạ!
- Con thì không chịu như vậy đâu?

Thường thường, mẹ chỉ cười xòa:

- Kể cho mấy đứa nghe vậy thôi. Chuyện cũ đã lâu mẹ quên hết rồi! Làm người phải biết quên những chuyện nên quên, và phải biết nhớ những gì cần nhớ.

Thật là chán cho tôi quá, tôi thường làm ngược lời mẹ dạy. Thằng người dại khờ như tôi, hay nhớ những chuyện nên quên, và lại hay quên những gì cần nhớ! Tôi chẳng bao giờ có được cái tâm nhân ái hiền hòa của mẹ. Tội nghiệp mẹ, cả đời chả biết giận ai được lâu, chuyện gì cũng có thể nhẫn nhục bỏ qua hết. Mẹ còn nói:

- Phải biết chín bỏ làm mười, lấy tấm lòng mà đối xử với mọi người, đôi khi chịu thiệt thòi một chút có sao đâu.

Bài học đầu đời mẹ đã dạy chúng tôi, đó là tấm lòng tha thứ.

Mùa Đông về, đất trời trắng xóa với màu mưa, những con đường ngoại ô lầy lội, ướt lẹp nhẹp. Chỉ nghe tiếng mưa rơi rào rào trên mái tôn là đoán biết cơn cơn mưa nhỏ hay lớn. Sau mỗi cơn mưa lớn con đường trước nhà tôi sũng nước vàng đục như một con sông nhỏ. Trên cái "dòng sông nhỏ" ấy kéo theo những đống rác thải ra từ mọi nhà. Phải chờ đến hai ba tiếng sau nước mới rút đi hết, để lại những vệt bùn nâu đen sền sệt. Gió mưa lạnh lẽo làm người ta khó kiếm ra cái ăn, nhưng lại khiến con người mau đói. Chúng tôi ngồi vây quanh nghe mẹ kể chuyện đời xưa và chia nhau ăn những vắt cơm nóng từ tay mẹ. Chút nước mắm kho tiêu ăn với cơm nóng vẫn ngon. Lon tép kho rang vàng, đôi quả cà, vài trái cà chua, bó rau muống, mồng tơi, một ít tôm kho… đủ để mẹ tôi biến thành những món ăn đơn giản ngon lành. Nồi cơm được vét tận đáy. Mẹ âu yếm nhìn chúng tôi chép miệng: "Đúng là của không ngon, nhà nhiều con cũng hết!"

Tôi lên lớp Ba trường làng, trong khi bà chị lớn đã vào Trung học. Từ nhỏ vốn bẩm sinh yếu đuối nên tôi không ưa trò đánh nhau vật lộn, chỉ thích những trò chơi nhẹ nhàng như bắn bi, đá cầu, đá dế… Nhưng dù sao tôi cũng là một thằng bé ưa nghịch ngợm, chạy nhảy leo trèo, ít khi chịu ngồi yên. Cho nên trên người lúc nào cũng mang ít nhất một vết trầy xước, chả bao giờ tôi được lành lặn nguyên con.

Chị Chi, con chim đầu đàn của tám chị em tôi, đúng là chị Hai. Tánh chị ngăn nắp gọn gàng sạch sẽ. Cứ mỗi chiều chị đứng trước sân kêu chúng tôi về, thiếu điều khan cả tiếng. Hai đứa em gái Hương, và Trang của tôi thì ngoan hơn nhiều, chỉ có tôi là tệ nhất, tôi thường bị la hoài vì cái tội la cà mãi chơi bên hàng xóm, mặt mày lem luốc, quần áo lôi thôi. Chị bắt tắm rửa sạch sẽ rồi mới cho ăn cơm.

Chi Diệp, tánh hiền dịu hơn, nhưng chị hay nói nhiều, và nói dai lắm. Đứa nào không nghe lời chị là mệt hai cái lỗ tai lắm đó. Chị Diệp chăm chỉ có khiếu nấu đồ ăn, công việc bếp núc trong nhà chị Diệp một tay giúp mẹ.

Rồi đến chị Khanh, với chị Khanh tôi có nhiều chuyện để nói, vì tôi kế sát chị. Chúng tôi, bốn đứa choai choai, chị Khanh, tôi, và Hương, Trang thường chơi chung với nhau. Tuổi thơ của tôi, dù muốn hay không, những hôm trời mưa hay thiếu người, tôi bị rủ chơi chung những trò chơi con gái như đi chợ, nấu cơm, bán đồ hàng… Không nhút nhát như tôi, chị Khanh tánh gan lì còn hơn con trai. Hồi nhỏ đi học tôi hay bị bọn trẻ trong xóm ăn hiếp, chị thường đứng ra bênh vực. Nếu cần chị có thể vật lộn với chúng, tôi đứng xa xa ôm cặp trong chúng. Hễ chị thắng thì tôi nhào vô đánh hôi, hễ thấy chị thua thì hai chị em cùng dắt nhau… chạy!

Dưới tôi là hai cô em gái Hương, Trang. Hương từ nhỏ vốn hay để ý và lý sự như bà cụ non. Trang thì nhõng nhẽo hơn, hay khóc nhè, tôi thường bị mẹ la vì cái tật chọc ghẹo em. Như đã kể, tôi lọt vào ở giữa năm chị em gái. Không hiểu sao dòng họ Đặng đến thế hệ chúng tôi, nói cho vui chút có vẻ là "âm thịnh dương suy". Tôi ao ước có một thằng em trai. Mãi đến khi tôi mười tuổi, mẹ mới sanh em Đạt! Đã lâu mẹ mới sanh em bé, chúng tôi thương em lắm. Đạt hồi nhỏ bụ bẫm không khó nuôi như tôi. Trong cái xóm nhỏ quê mùa ấy, có một tiệm kem mới mở gần nhà, gắn máy lạnh mở nhạc xập xình từ sáng đến tối, đã là một cái gì văn minh hiện đại lắm. Một buổi chiều cơm nước xong, bố lấy xe đèo cả lũ đi ăn kem. Đạt mới vừa biết nói, nói chuyện líu lo như con sáo cả ngày, em bập bẹ cũng đòi theo. Tội nghiệp cho cái xe Honda của bố, nó phải đèo "bốn quả mít", ăn kem xong em thích chí cười toe.

Cũng năm ấy chị Chi lên xe hoa về nhà chồng, À, tôi quên nói, ngoài những cá tính trên Chị Chi còn là một cô gái có tâm hồn lãng mạn. Hồi đó tôi thường nghe ông nội và bà ngoại tôi hay nói: "Nhà có con gái lớn như chứa những quả bom nổ chậm!" Rồi nào là những câu như: "Khôn ba năm dại một giờ!". Thế là thế nào nhỉ? Nghĩ thật tức cười. Sau lớn lên mới hiểu đó là cái nhìn truyền thống của người Việt Nam trong xã hội xưa. Hồi đó, còn nhỏ tôi chả hiểu thế nào. Ngây thơ tôi nghĩ, chị tôi xinh đẹp hiền thục như vậy, ai nỡ lòng nào lại quẳng trái bom cho nổ? Rồi ai dại? Ai khôn? Thật là không hiểu nổi các ông bà tôi muốn nói gì? Thực sự không hiểu? Nhưng mà thôi, chả cần hiểu, chả cần biết làm chi, tôi chỉ biết nếu chị Hai đi lấy chồng, là nhà mình có đám cưới. Chúng tôi hãnh diện với đám trẻ con hàng xóm. Riêng tôi vui lắm vì nay tôi có một người anh.

Đạt lên ba, gần đến Tết con gà, Xuân Kỷ Dậu. Chúng tôi lại có thêm một em gái nữa, Trâm, em gái út của chúng tôi ra đời. Mẹ sanh em trong đêm khuya, buổi sáng còn đang ngái ngủ chị Khanh đánh thức tôi:

- Dậy dậy mau, mẹ sanh em bé gái rồi!

Nhà hộ sinh ngay trước cửa nhà, chỉ cách một con đường, chúng tôi liền chạy vụt sang. Em bé nằm trong nôi đỏ hỏn, nhỏ xíu không bụ bẫm như Đạt. Tự nhiên tôi thương em bé lắm. Nhìn bé chúng tôi đứa nào cũng tranh nhau muốn bế em một chút nhưng mẹ khẽ bảo:

- Cẩn thận nào, coi chừng đánh rớt em!

Tôi tò mò thắc mắc hỏi:

- Mẹ à! Em bé tên gì vậy?

Hương và chị Khanh nhanh nhẩu đáp:

- Mai Trâm!

Tôi lẩm bẩm:

- A! Mai Trâm, tên đẹp quá! Ai đặt vậy?

Mẹ cười nói:

- Mấy chị đặt tên cho em đấy.

Bé Trâm ra đời trong hoàn cảnh không được may mắn như các anh chị. Một biến cố lớn suýt xảy ra cho gia đình tôi. Ngay sau khi sanh bé Trâm mẹ bị bệnh hậu sản rất nghiêm trọng, hậu quả của những ngày tháng làm việc quá sức, không được nghỉ ngơi an dưỡng đầy đủ trong lúc mang thai. Đến xế trưa cả nhà đang ăn cơm, chợt nhà hộ sinh cho người sang bảo với ông nội:

- Mời ông cụ sang coi bà giáo hình như bị lên kinh gì đó!

Suốt mấy năm qua vì làm việc quá vất vả, lại lo nghĩ nhiều, mẹ bị băng huyết hậu sản. Dạo này bố tôi đã nhận thêm việc làm trong sở tư nên bố đã đi làm từ sáng sớm. Ngay cả như hôm nay, bố vẫn đang trong sở làm mặc dù là 26 Tết. Thấy các người lớn vẻ mặt đầy nghiêm trọng, chúng tôi biết hình như có chuyện chẳng lành. Bố không có nhà nên ông nội phân công. Chị Diệp ở trong nhà hộ sinh trông chừng săn sóc mẹ, Chị Khanh đi báo tin cho bà ngoại tôi.

Bà ngoại hay tin hối hả nói phải đưa mẹ đi bệnh viện ngay. Bà ngoại sai tôi ra đầu đường đón taxi. Tôi phóng xe đạp đến hai ba cây số mới kiếm được, bảo ông tài xế chạy thẳng đến nhà hộ sinh nơi mẹ sanh em bé. Tôi còn nhỏ nhưng đủ trí khôn để biết có gì đó không may xảy đến cho mẹ. Tôi đạp xe về theo vừa đi vừa cầu trời khẩn Phật, ông bà phù hộ cho mẹ. Lòng nhủ thầm, mẹ ơi! Mẹ đừng có chuyện gì nhé! Tôi về đến nhà thì taxi đã đưa mẹ đi bệnh viện rồi. Bà ngoại và chị Diệp cũng đi theo. Bà ngoại tôi bao giờ cũng là người quyết định rất nhanh và quả quyết. Nếu như bà ngoại không đưa mẹ đi nhà thương gấp, ngày ấy chúng tôi không biết sẽ ra sao?

Nắng chiều đang tắt dần, đêm đến thật nhanh. Chúng tôi mấy đứa từ chị Khanh trở xuống ở nhà cùng với ông bà nội. Ông nội ngồi trầm ngâm ít nói hơn thường ngày, thỉnh thoảng ông đưa mắt nhìn ra đường ngóng chừng bố tôi về. Bà nội lâm râm đang thắp hương cúng vái trước bàn thờ Phật. Chị Khanh lui hui dọn cơm cho ông bà nội và chúng tôi ăn. Mâm cơm vừa dọn lên thì bố đi làm về, hình như vừa đến đầu xóm bố đã biết, tin dữ bao giờ cũng đi mau. Vừa dựng xe bố liền đưa mắt hỏi:

- Mẹ đâu rồi?

Chúng tôi bốn đứa nghẹn ngào mắt đỏ hoe rưng rưng lưng tròng. Bố hỏi chuyện ông nội vài câu xong chẳng kịp ăn. Bố chạy vội sang bên nhà hộ sinh thăm em Trâm một lát, rồi lại hối hả phóng xe chạy thẳng lên nhà thương Saint Paul. Đó là một trong những nhà thương lớn nhất của thành phố Sài Gòn thời bấy giờ. Tôi muốn đòi đi theo nhưng bố không cho đành phải ở nhà. Ngồi trước mâm cơm tẻ nhạt chúng tôi chẳng đứa nào thiết ăn uống, ông bà nội cũng vậy. Ông nội gõ gõ cái tẩu thuốc lá buông tiếng thở dài nói:

- Ông không đói lắm, các cháu cứ ăn trước đi, thắp đèn lên, dọn dẹp rồi đi ngủ sớm.

Xong ông nội đứng dậy bắc ghế ra ngồi trước hàng hiên trầm ngâm. Ông nội cầm điếu thuốc gắn vào tẩu, rồi bật diêm. Đốm lửa đỏ hồng lên từ đầu điếu thuốc, một vầng khói mờ ảo lung linh bao lấy khuôn mặt đầy suy tư của ông. Bữa cơm chiều qua loa rồi cũng xong. Trời đã sập tối, bà nội đang đút cơm cho em Đạt, trong khi chị Khanh lui hui thu dọn chén bát đem đi rửa. Hương và Trang đang giặt khăn lau nhà. Chẳng ai buồn nói chuyện. Ai cũng có việc để làm, riêng tôi chẳng biết làm gì, tôi cứ đi ra đi vào, cứ hết nhìn người này rồi lại nhìn người khác. Tôi, thật đúng là một thằng ăn hại!

Bé Trâm tối hôm đó phải nằm ngủ trong nhà hộ sinh một mình. Tối đến, dọn dẹp nhà cửa xong chị Khanh rủ tôi và Hương, Trang lén chạy sang thăm em bé. Chúng tôi vây quanh cái nôi nhỏ xíu nhìn bé Trâm còn đỏ hon bé tí teo, quấn trong tấm chăn em nằm thiêm thiếp ngủ. Tội nghiệp Trâm, trông em bé như con mèo, mới sanh chưa đầy một ngày, nhớ hơi mẹ em chưa biết bú sữa bình. Một lúc hình như Trâm đói bụng, em khẽ cựa mình khóc. Năm chị em chúng tôi nhớ mẹ tủi thân cũng ôm nhau... khóc !

Hôm sau chị Chi về nhà săn sóc bé Trâm thay mẹ. Từ bé đến giờ, đây là lần đầu tiên tôi biết thế nào là một đêm dài khó ngủ. Qua mấy ngày gia đình tôi sống trong nỗi âu lo căng thẳng, mẹ đã qua thời kỳ nguy hiểm. Bố hỏi có đứa nào muốn đi bệnh viện. Chúng tôi cả bốn đứa cũng nhốn nháo đòi đi. Bố cho hết một loạt cả bốn đứa vào thăm mẹ. Mẹ vẫn còn yếu, chúng tôi ngồi bên giường líu lo nói chuyện nhau: "Bé Trâm ở nhà đã có chị Chi săn sóc, mẹ cứ yên tâm dưỡng bệnh". Còn hai ngày nữa là Tết rồi! Nhưng bác sĩ nói mẹ phải nằm nhà thương điều trị ít nhất là cả tuần nữa mới được về.

Nhớ mỗi năm cứ gần Tết là mẹ gói bánh chưng, có bà ngoại, bác và các anh của tôi xuống phụ. Mẹ gói nhiều lắm đến cả năm sáu chục cái, chất đầy nửa cái thùng phuy lớn. Nồi bánh lớn thường phải nấu đến quá nửa đêm mới chín. Năm nào tôi cũng ráng thức chờ vớt bánh ra nhưng có lần nào tôi chờ được. Chưa đến nửa đêm là đôi mắt tôi đã xụp xuống khiến tôi ngủ lăn quay. Buổi sáng tung mền dậy, chạy vụt xuống bếp, đã thấy bánh chưng được các anh vớt ra xếp đầy giường divan từ đêm khuya. Tôi tiếc lắm, nhưng anh tôi bảo: "Thôi để sang năm anh đánh thức em dậy vớt bánh nha". Rồi cứ thế lần lựa hết năm này qua năm khác, có năm nào tôi dậy nổi đâu, các anh cũng không nỡ đánh thức tôi. Tuổi thơ dễ thương, thật dễ nhớ, dễ quên.

Có người bảo rằng tuổi ấu thơ là bình minh của đời người. Ngày, đêm, ảnh hưởng thiết tha với khoảnh khắc ban sơ ấy. Có như thế chứ, bởi đã bao năm rồi, cái dáng Xuân rực rỡ từ những cội mai vàng trước ngõ, từ những bánh chưng xanh, tràng pháo đỏ, vẫn là những biểu tượng hiển hiện cho mỗi độ Xuân về. Trẻ con nôn nao háo hức cho đến Tết để được mặc quần áo mới, và tiền mừng tuổi.

Tết này, mẹ sanh em bé rồi lại nằm nhà thương, chúng tôi không được ăn bánh chưng của mẹ gói như mọi năm. Cả nhà đều vui vì mẹ đang khỏe lại dần dần. Mấy ngày Tết bà con hàng xóm đến chúc Tết và hỏi thăm chúc mừng gia đình tôi. Bố bận rộn tiếp khách mãi đến chiều hôm nay, mùng ba Tết, tôi mới được theo bố đi chúc Tết bà con... rồi bố xin được một cành bông giấy,

A! Thì ra tôi đã hiểu, tại sao bố lại yêu thích nâng niu những cành bông giấy đến như thế...

Tôi miên man thả hồn bềnh bồng trôi về quá khứ... Thoáng mùi cỏ non đâu đây, bố đang lái xe ngang qua một cánh đồng, đã gần về tới nhà rồi. Quãng đường này thường vắng người nhà cửa lưa thưa, bố lái xe nhanh hơn. Bố đã ngưng kể chuyện từ lúc nào. Bên tai tôi chỉ nghe tiếng gió vi vu, tiếng ếch nhái từ đồng ruộng còn thơm mùi lúa mạ. Ngọn gió đêm Xuân mang theo hơi sương lành lạnh. Tôi ngồi phía sau tay ôm cành bông giấy vòng ngang lưng bố, lòng tràn ngập niềm vui. Vui vì còn được nghỉ học cả tuần nữa, và trong túi cộm lên với những bao lì xì màu đỏ, với những đồng bạc giấy mới toanh còn thơm sực mùi mực mới in. Trong cái không khí ướt đẫm tình Xuân ấy, một niềm vui lớn không kể xiết đó là mẹ đã bình yên, chúng tôi vừa đi lên bệnh viện thăm mẹ hôm qua. Đêm nay đã là mùng Ba, hết Tết rồi! Ngày mai bố phải đi làm rồi.

Tôi ngước mặt nhìn lên bầu trời cao, khuất sau bóng cây, vầng trăng non như hình lưỡi liềm treo nghiêng nghiêng chếch bóng. Bầu trời đêm Xuân tím ngắt không một gợn mây, có những vì sao lấp lánh tận ngàn xa.